Strona świata, na którą wychodzi okno, wpływa nie tylko na ilość światła w pokoju, ale też na rachunki za ogrzewanie zimą i temperaturę we wnętrzu latem.
Ta sama stolarka zamontowana na dwóch przeciwległych ścianach domu pracuje w zupełnie innych warunkach. Od północy okno przez większą część roku nie dostaje bezpośredniego słońca, więc jego głównym zadaniem jest jak najmniejsza utrata ciepła. Z kolei okna od południa zimą wpuszczają do wnętrza darmowe ciepło, a latem bez zaplanowanej osłony potrafią przegrzać pokój. Dlatego wybór okien warto zacząć od planu domu z zaznaczonymi stronami świata, a dopiero potem przejść do parametrów.
- Okna od północy nie dostają bezpośredniego słońca od jesieni do wiosny, dlatego najważniejszy jest dla nich współczynnik przenikania ciepła Uw.
- Południowa ściana zimą przyjmuje najwięcej słońca, które częściowo ogrzewa wnętrze.
- Latem słońce w południe stoi wysoko, więc przeszklenie od południa łatwiej zacienić okapem niż okno od zachodu.
- Ilość ciepła i światła przechodzącego przez szybę określają współczynnik g i przepuszczalność światła.
- Osłony zewnętrzne zatrzymują ciepło przed szybą, a wewnętrzne dopiero za nią.
Jak słońce oświetla północną i południową ścianę domu?
W Polsce słońce w grudniu w południe wznosi się na zaledwie kilkanaście stopni nad horyzont, a w czerwcu na około 60 stopni. Zimą przez cały dzień pozostaje po południowej stronie nieba, dlatego północna ściana od jesiennej do wiosennej równonocy w ogóle nie dostaje bezpośrednich promieni. Latem słońce wschodzi na północnym wschodzie i zachodzi na północnym zachodzie, więc okna od północy łapią je tylko wczesnym rankiem i późnym wieczorem.
W praktyce oznacza to, że ta sama szyba od południa zimą zyskuje energię, a od północy wyłącznie ją traci. Latem szyba od południa również zyskuje ciepło, ale mniej, niż można by się spodziewać, ponieważ wysoko stojące słońce pada na nią pod ostrym kątem.
Okna od północy, czyli przede wszystkim ochrona przed utratą ciepła
Światło od północy jest rozproszone i niewiele zmienia się w ciągu dnia. Nie oślepia i nie tworzy ostrych refleksów na ekranie, dlatego dobrze sprawdza się w gabinecie, pracowni czy kuchni, w której liczy się równe oświetlenie blatu.
Jednak każdy metr kwadratowy szyby od północy to głównie straty ciepła, bo nie równoważą ich zyski słoneczne. Chłodniejsza krawędź szyby przy wysokiej wilgotności powietrza sprzyja też skraplaniu się pary wodnej. Dlatego przy oknach od północy warto postawić na możliwie niski współczynnik Uw (czyli ilość ciepła uciekającego przez całe okno, im niższy, tym lepiej), pakiet trzyszybowy i ciepłą ramkę dystansową, czyli ramkę z tworzywa, która ogranicza wychładzanie brzegu szyby. W ofercie okien Domel dostępne są systemy o Uw od 0,7 W/m²K.
Okna od południa jako darmowe źródło ciepła zimą
Niskie zimowe słońce wpada przez okna od południa głęboko do pokoju i ogrzewa podłogę, meble oraz powietrze. To ciepło, za które nie płacisz, dlatego południowa ekspozycja dobrze pasuje do salonu i jadalni, czyli pomieszczeń używanych w ciągu dnia.
Ile energii przejdzie do środka, mówi współczynnik g szyby, czyli część energii słonecznej padającej na szybę, która trafia do wnętrza. Pakiet trzyszybowy ma niższe g niż dwuszybowy. Wpuszcza więc nieco mniej słońca, ale lepiej zatrzymuje ciepło nocą i w pochmurne dni.
Południowa ekspozycja ma też wady. Bezpośrednie słońce utrudnia pracę przy komputerze i oglądanie telewizji, a duże przeszklenia, na przykład drzwi tarasowe HST, w upalne dni mogą przegrzać wnętrze.
Jak ograniczyć przegrzewanie przy dużych przeszkleniach od południa?
Ponieważ latem słońce w południe stoi wysoko, przed przegrzaniem skutecznie chroni poziomy element nad oknem: okap dachu, balkon lub pergola. Zimą niskie słońce przechodzi pod nim i dalej ogrzewa pokój. Od zachodu ten sposób działa słabiej, bo popołudniowe słońce świeci nisko, niemal prosto w szybę.
„Przy projekcie domu warto od razu ustalić, które okna od południa dostaną osłonę zewnętrzną. Rolety podtynkowe czy żaluzje fasadowe wymagają miejsca na skrzynkę w ścianie, więc trzeba je zaplanować przed tynkowaniem, a nie dopiero po pierwszym upalnym lecie” - mówi Joanna Bajkiewicz z działu marketingu w firmie Domel Sp. z o.o.
Osłony zewnętrzne, takie jak rolety i żaluzje fasadowe, zatrzymują ciepło, zanim dotrze do szyby. Zasłona czy roleta wewnętrzna ogranicza światło, ale nagrzane powietrze zostaje już w pokoju. Alternatywą jest szyba przeciwsłoneczna o niskim g. Działa jednak przez cały rok, więc zimą odbiera także pożądane zyski ciepła i może przyciemnić wnętrze.
FAQ
Czy okna od północy muszą być mniejsze? Nie muszą. Minimalną wielkość okien w pokojach mieszkalnych określają przepisy (powierzchnia okien co najmniej 1/8 powierzchni podłogi). Większe okno od północy daje więcej światła, ale też więcej strat ciepła, dlatego przy dużym przeszkleniu warto wybrać niższy współczynnik Uw.
Czy szyba przeciwsłoneczna zastąpi rolety? Częściowo. Ogranicza nagrzewanie przez cały rok, ale nie da się jej wyłączyć zimą, gdy słońce jest pożądane. Nie zaciemnia też pokoju, a roleta pozwala regulować światło w zależności od pory dnia i roku.
Czy w sypialni lepsze są okna od północy? To zależy od rytmu dnia domowników. Od północy pokój latem mniej się nagrzewa, ale w czerwcu wczesne słońce może zajrzeć do niego od północnego wschodu. Kto lubi budzić się przy świetle, może rozważyć wschód z roletą zaciemniającą.
Okna od północy czy od południa, jak podjąć decyzję?
Wybór zależy od tego, jak korzystasz z pomieszczenia i co stanowi większy problem: brak ciepła czy jego nadmiar. Od północy sprawdzą się pokoje, w których liczy się równe światło bez olśnienia, a priorytetem jest niski współczynnik Uw. Okna od południa warto przeznaczyć dla salonu i jadalni, gdzie zimowe słońce realnie dogrzewa wnętrze, pod warunkiem że od razu zaplanujesz osłonę na lato. Warto skonsultować dobór szyb i osłon z doradcą w salonie partnerskim, który uwzględni projekt domu i zacienienie działki.